«Жүйкеден» ауыруға бола ма?
Адам жедел миелобласты лейкоз (ЖМЛ) сияқты ауыр диагнозды естігенде, оның себебін іздеуі — табиғи нәрсе. Көбіне науқастар да, туыстары да басынан өткен қатты күйзелісті — жақын адамынан айырылу, ажырасу, жұмыстағы ауыр кезең — еске алып: «Бәлкім, бұл жүйкеден шығар» деп ойлайды. Бұл түсінікті әрі адами реакция. Бірақ ғылымға шынымен не белгілі екенін айқындап алған маңызды.
Стресс дегеніміз не
Стресс — бұл ағзаның қиындықтар мен шамадан тыс жүктемеге деген табиғи жауабы. Стресс кезінде гормондар (мысалы, кортизол мен адреналин) бөлініп, олар жүрекке, қан қысымына, ұйқыға, тәбетке және иммундық жүйенің жұмысына уақытша әсер етеді. Созылмалы стресс шынымен денсаулыққа зиянды: ол жоғары қан қысымымен, жүрек ауруларымен, мазасыздық пен депрессиямен байланысты.
Стресс ЖМЛ тудыра ала ма?
ЖМЛ — қанды өндіруге жауапты сүйек кемігі жасушаларының гендеріндегі бұзылыстар (мутациялар) салдарынан пайда болады. Жасуша бақылаусыз бөліне бастайды. Теориялық тұрғыда стресс гормондары «дұрыс емес» жасушаларды иммундық бақылауға әсер етуі мүмкін деп болжанған. Алайда:
- Психологиялық стресс ЖМЛ тудырады деген ғылыми дәлел жоқ. Стресс сүйек кемігі жасушаларының гендерін радиация немесе химиялық заттар сияқты зақымдамайды.
- Лейкоз себептерін зерттеуде радиация, химикаттар, темекі шегу, тұқым қуалаушылық қарастырылады — нақты байланыс дәл осы жерден табылған. Стресс дәлелденген себептер тізіміне кірмейді.
Қарапайым тілмен айтсақ: стресс ағзаға ауыр, бірақ ол жедел миелобласты лейкоздың себебі емес. Сіздің ауырғаныңызда сіздің кінәңіз жоқ және басыңыздан өткен қиындықтардың да кінәсі жоқ.
Ал ЖМЛ қаупін шынымен арттыратын не (дәлелденген факторлар)
Бұл — нақты ғылыми дәлелі бар факторлар. Маңыздысы: фактордың болуы ауру міндетті түрде дамиды дегенді білдірмейді — бұл факторлары бар адамдардың көпшілігінде ЖМЛ пайда болмайды.
- Иондаушы сәуле — радиацияның жоғары мөлшері. Ең сенімді дәлел Жапониядағы атом бомбасынан аман қалғандарды бақылау кезінде алынған.
- Бензол және өндірістегі кейбір химикаттар — ұзақ кәсіби байланыс. Бензол ЖМЛ себебі ретінде ресми түрде танылған.
- Бұрынғы онкологиялық ем — кейбір химиотерапия және сәулелік ем түрлері (басқа ісікке байланысты) жылдар өткен соң қайталама лейкоз қаупін арттыруы мүмкін.
- Темекі шегу — байланысы дәлелденген, әрі шегу өтілі мен сигарет саны көп болған сайын қауіп жоғары.
- Тұқым қуалайтын ерекшеліктер — сирек кездесетін туа біткен генетикалық синдромдар мен отбасылық мутациялар. Жиі емес, бірақ нақты бар.
- Жас — ЖМЛ көбіне егде жастағы адамдарда дамиды.
Ең бастысы — есте сақтайтын нәрсе
Стресс жалпы хал-жағдайды нашарлатады, бірақ лейкоз тудырмайды. Дәлелденген себептер — радиация, белгілі бір химиялық заттар, темекі шегу, бұрынғы онкологиялық ем және сирек тұқым қуалайтын ерекшеліктер. Егер ауруға байланысты кінәлілік сезімі немесе мазасыздық сізді алаңдатса — бұл қалыпты жағдай, бұл туралы емдеуші дәрігермен немесе психологпен сөйлескен жөн.
Дереккөздерге қысқа сілтемелер (мамандар / қызығушы оқырмандар үшін):
- Радиация: атом бомбасынан аман қалғандарды зерттеу — doi.org/10.1667/RR1801.1
- Бензол: кәсіби әсердің метаталдауы — doi.org/10.1289/EHP15086
- Темекі шегу: мөлшерге тәуелділік метаталдауы — doi.org/10.1016/j.critrevonc.2016.01.003
- Тұқым қуалаушылық: герминалды бейімділік шолуы — doi.org/10.1146/annurev-pathmechdis-111523-023420
Бұл жазба ақпараттық сипатта және дәрігер кеңесін алмастырмайды. Дереккөздер PubMed дерекқорынан алынған.